گفتوگو درباره تکنولوژیهای نوین سمعک و راز انتخاب بهترین مدل برای هر بیمار
مقدمه
در دنیای امروز که تکنولوژی به کمک انسانها آمده تا کیفیت زندگی را بالا ببرد، سمعکها نقش بیبدیلی در بازگرداندن قدرت شنوایی دارند. اما انتخاب یک سمعک مناسب و تنظیم دقیق آن، نیازمند تخصص و تجربه بالاست. به همین دلیل به سراغ دکتر فرهاد قدیری، متخصص شنواییسنجی و توانبخشی شنوایی در اصفهان رفتیم تا درباره جدیدترین فناوریهای سمعک، نکات انتخاب بهترین مدل و اهمیت مراجعه به مراکز معتبر گفتوگو کنیم.
۱. آقای دکتر، لطفاً در ابتدا خودتان را معرفی کنید و بفرمایید چه شد وارد حوزه شنواییسنجی شدید؟
من دکتر فرهاد قدیری هستم، متخصص شنواییسنجی و توانبخشی شنوایی. حدود ۱۵ سال است که در زمینه تجویز و تنظیم انواع سمعک در اصفهان فعالیت دارم. علاقه من به این رشته از دوران دانشجویی آغاز شد، زمانی که متوجه شدم بسیاری از بیماران کمشنوا تنها با استفاده از یک سمعک مناسب، میتوانند دوباره ارتباط مؤثر با اطرافیان برقرار کنند. این تجربه انسانی مرا به سمت تحقیق و درمان در این حوزه سوق داد.
۲. از نظر شما مهمترین چالش بیماران کمشنوا در ایران چیست؟
بزرگترین چالش، تاخیر در مراجعه به متخصص شنواییسنجی است. بسیاری از بیماران ابتدا تصور میکنند کمشنوایی موقتی است و به پزشک گوش و حلق و بینی مراجعه میکنند، اما برای ارزیابی دقیق باید تست شنوایی انجام شود. چالش دیگر، انتخاب سمعک از مراکز غیرتخصصی است. گاهی بیماران سمعکهای نامناسب خریداری میکنند و پس از مدتی از آن استفاده نمیکنند. این مسئله باعث میشود اعتماد آنها نسبت به دستگاه و حتی درمان کاهش یابد.
۳. چرا انتخاب یک مرکز معتبر برای خرید سمعک اهمیت دارد؟
سمعک تنها یک وسیله الکترونیکی نیست؛ بلکه یک ابزار پزشکی تنظیمپذیر است که باید براساس آزمونهای ادیومتری، گفتاری و پاسخ مغزی انتخاب شود. در مراکز معتبر، متخصص شنواییسنج بر اساس نوع و شدت کمشنوایی، مدل مناسب را تجویز و تنظیم میکند.
در اصفهان، برخی مراکز مانند کلینیک طنین سمعک یا کلینیک شنوایی دکتر قدیری، علاوه بر فروش سمعک، خدمات پس از فروش، تست دورهای و مشاوره دارند. این موضوع، اعتماد بیمار را افزایش میدهد و از دید گوگل نیز نشاندهنده اعتماد و اعتبار (Trustworthiness) است.
۴. به نظر شما فناوری سمعکها در دهه اخیر چه تغییری کرده است؟
تحول بسیار بزرگی رخ داده. سمعکها از مدلهای آنالوگ ساده به سمعکهای دیجیتال و هوشمند تبدیل شدهاند. امروزه سمعکها دارای پردازندههایی هستند که صدای محیط را آنالیز میکنند، نویز پسزمینه را کاهش میدهند و تمرکز را روی صدای گفتار میگذارند.
علاوه بر این، سمعکهای مدرن قابلیت اتصال بلوتوثی به تلفن همراه دارند و حتی میتوان آنها را با اپلیکیشن موبایل کنترل کرد. در نتیجه کاربر احساس استقلال بیشتری دارد.
۵. آینده سمعکها را چگونه میبینید؟
بیتردید آینده سمعکها در ترکیب با هوش مصنوعی (AI) و یادگیری ماشینی است. در حال حاضر، برخی برندها مانند فوناک (Phonak) و استارکی (Starkey) از هوش مصنوعی برای تنظیم خودکار صدا استفاده میکنند. در آینده سمعکها احتمالاً توانایی تشخیص محیط، احساسات کاربر و حتی اتصال به ابزارهای پوشیدنی سلامت را خواهند داشت.
بخش دوم: سؤالات تخصصی
تشخیص و ارزیابی شنوایی
۶. چه تستهایی برای تشخیص کمشنوایی قبل از تجویز سمعک انجام میشود؟
مهمترین تست، ادیومتری تون خالص (Pure Tone Audiometry) است که میزان شنوایی در فرکانسهای مختلف را میسنجد. سپس ادیومتری گفتاری برای بررسی درک گفتار انجام میشود. در برخی موارد از تست تیمپانومتری برای بررسی عملکرد پرده گوش و OAE یا ABR برای ارزیابی پاسخ مغزی استفاده میکنیم. این ترکیب تستها به ما امکان میدهد دقیقترین سمعک را تجویز کنیم.
۷. تفاوت ادیومتری تون خالص و گفتاری در چیست؟
ادیومتری تون خالص بیشتر به بررسی حساسیت شنوایی در برابر صداهای فرکانسدار میپردازد، در حالی که ادیومتری گفتاری (Speech Audiometry) میزان توانایی بیمار در درک کلمات و گفتار را مشخص میکند. برای مثال ممکن است فرد فرکانسها را بشنود اما گفتار را بهخوبی درک نکند. در این صورت باید از سمعکهایی با فیلترهای گفتاری پیشرفته استفاده کرد.
۸. نوع کمشنوایی چه تأثیری در انتخاب سمعک دارد؟
اگر بیمار کمشنوایی انتقالی داشته باشد (مثلاً بر اثر التهاب گوش میانی)، معمولاً درمان دارویی یا جراحی پیشنهاد میشود. اما در کمشنوایی حسیعصبی یا آمیخته، سمعک بهترین گزینه است. شدت افت شنوایی نیز در انتخاب سمعک مؤثر است؛ برای افتهای زیاد، از سمعکهای قدرتمند پشتگوشی (BTE) استفاده میکنیم.
۹. در کودکان چه نکاتی هنگام انتخاب سمعک اهمیت دارد؟
در کودکان، اولویت با سمعکهای قابل تنظیم و ایمن است. چون گوش کودک در حال رشد است، سمعک باید امکان تعویض قالب را داشته باشد. همچنین سمعک کودک باید ضد رطوبت و مقاوم در برابر ضربه باشد. والدین باید آموزش ببینند چگونه سمعک را تمیز و نگهداری کنند. غربالگری نوزادان در بدو تولد نیز در این زمینه حیاتی است.
۱۰. نقش غربالگری شنوایی نوزادان چیست؟
غربالگری در ۳ روز اول تولد میتواند کمشنوایی مادرزادی را شناسایی کند. در ایران خوشبختانه این برنامه بهصورت گسترده اجرا میشود. تشخیص زودهنگام، درمان را بسیار مؤثرتر میکند و اجازه میدهد کودک قبل از دو سالگی مهارت گفتار و زبان را بهدرستی بیاموزد.
انتخاب و تجویز سمعک
۱۱. تفاوت بین سمعکهای پشتگوشی، داخلگوشی و نامرئی چیست؟
- پشتگوشی (BTE): برای انواع افت شنوایی مناسب است، قدرت بالا دارد و بهراحتی تنظیم میشود.
- داخلگوشی (ITE): کوچکتر و زیباتر است، اما برای افتهای متوسط مناسبتر است.
- نامرئی (CIC / IIC): کاملاً داخل کانال گوش قرار میگیرد، بسیار ظریف است اما در محیطهای مرطوب ممکن است آسیبپذیرتر باشد.
انتخاب نهایی بر اساس نوع کمشنوایی، سن، سبک زندگی و بودجه بیمار انجام میشود.
۱۲. چه عواملی در انتخاب نوع سمعک نقش دارند؟
عواملی مانند شدت افت شنوایی، شکل مجرای گوش، مهارت حرکتی بیمار، نیاز به اتصال بیسیم، قیمت سمعک، و برند سازنده. مثلاً برای سالمندان، سمعکهای پشتگوشی بهترند چون باتری و کلیدهای بزرگتری دارند. برای جوانان، مدلهای نامرئی یا قابل شارژ جذابترند.
۱۳. تفاوت برندهای سمعک در چیست؟
برندهایی مثل زیمنس (Siemens)، فوناک (Phonak)، اتیکن (Oticon) و استارکی (Starkey) هر کدام الگوریتم پردازش صدای خاص خود را دارند. تفاوت اصلی در نحوه حذف نویز، قدرت تفکیک گفتار و قابلیت تنظیم خودکار است. از نظر من، مهمتر از برند، تنظیم صحیح سمعک توسط متخصص است؛ چون بهترین برند هم اگر تنظیم نشود، نتیجه مطلوب نمیدهد.
۱۴. برای سالمندان چه نوع سمعکی مناسبتر است؟
سالمندان معمولاً افت شنوایی بیشتری دارند و ممکن است در کار با وسایل کوچک دچار مشکل شوند. بنابراین سمعک پشتگوشی دیجیتال با قدرت بالا و دکمههای درشتتر انتخاب ایدهآلی است. در سالهای اخیر سمعکهای قابل شارژ و دارای اتصال بلوتوث نیز برای سالمندان محبوب شدهاند، چون نیاز به تعویض باتری ندارند.
۱۵. چه زمانی ایمپلنت حلزون جایگزین سمعک میشود؟
وقتی افت شنوایی به حدی شدید است که حتی با قویترین سمعکها بیمار قادر به درک گفتار نیست، از ایمپلنت حلزون استفاده میشود. در این روش، الکترودهایی مستقیماً در حلزون گوش کاشته میشود تا عصب شنوایی تحریک شود. البته قبل از آن باید آزمایشهای دقیق شنوایی و تصویربرداری انجام شود.